Kościoły tytularne i diakonie

Prezentujemy zestawienie rzymskich diakonii (dla kardynałów diakonów), kościołów tytularnych (dla kardynałów prezbiterów) i diecezji (dla kardynałów biskupów). Układ: u góry tytuły najstarsze, na dole — ustanowione w XXI w.

Zestawienie pokazuje, że w I tysiącleciu — obok sześciu diecezji suburbikarnych, którymi władali kardynałowie biskupi — ukształtowało się ok. 50 diakonii i kościołów tytularnych. Na ich czele stali: kardynałowie-diakoni (diakonie), kardynałowie-prezbiterzy (kościoły). W tym okresie kardynalat, choć zakorzeniony w najdawniejszych wiekach chrześcijaństwa, nie był jeszcze związany z wyłącznym prawem wyboru papieża.

Kolejne kościoły tytularne i diakonie zaczęto wyznaczać od XVI wieku, w ślad za m. in. ustaleniem przez Sykstusa V (1586) stałej liczby kardynałów na 70. Do połowy XX wieku funkcjonowało ok. 100 diakonii i kościołów tytularnych (część bywała okresowo zawieszana).

W ostatnich dekadach tempo wyznaczania nowych kościołów tytularnych wyraźnie wzrosło. Reformy Pawła VI — limit wieku 80 lat dla elektorów oraz maksymalnie 120 kardynałów uprawnionych do głosowania — sprawiły, że liczba kardynałów zaczęła szybko rosnąć. To wymusiło zwiększenie puli kościołów tytularnych i diakonii (dziś lista liczy blisko 300 pozycji). Bo w praktyce reformy Pawła VI podwoiły wielkość Kolegium, które liczy dziś około 250 kardynałów.

Kardynałami byli m. in. biskupi diecezji podrzymskich (suburbikarnych) sąsiadujących z diecezją rzymską. Były to diecezje: Ostia, Porto, Frascati, Sabina, Velletri, Albano, Palestrina, Santa Rufina. Ta ostatnia już w XI wieku została połączona z Porto, dwie inne w późniejszym czasie również zostały złączone, tym razem z diecezjami niekardynalskimi, stąd ich nazwy nieco się zmodyfikowały. Tradycyjnie, kardynałem-biskupem Ostii jest dziekan kolegium kardynalskiego, choć obecnie zachowuje również tę diecezję podrzymską, którą posiadał zanim został dziekanem.

Od kilku lat liczba kardynałów-biskupów jest większa niż liczba diecezji suburbikarnych. Decyzja o zwiększeniu grona kardynałów biskupów wynikła z tego, że z powodu limitu wieku dla kardynałów elektorów, teoretycznie na konklawe mógłby nie wejść żaden z kardynałów biskupów – wszak zachowują diecezje do końca życia. Dlatego dziś część z kardynałów biskupów jest „ad personam”, zachowując kościół tytularny, jaki posiadali przed podniesieniem do rangi kardynała biskupa

Najpierw tytuły najstarsze, dalej nowsze (XX–XXI w.). W obrębie tej samej daty pozycje są porządkowane alfabetycznie według oficjalnej nazwy.

diac. — diakonia; tit. — kościół tytularny; suburb. — diecezja suburbikarna; phv — pro hac vice. Drobne uwagi dopisujemy przy konkretnych pozycjach.